നിരോധിത പ്ലാസ്റ്റിക് കവറുകളുടെ ഉത്പാദനം നിർത്തലാക്കാൻ അധികാരികൾക്ക് സാധിക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ട് എന്ന ചോദ്യം കേരളത്തിന്റെ പരിസ്ഥിതി നയങ്ങളിലും വിപണി ഇടപെടലുകളിലും വലിയൊരു പൊതുജന സംവാദത്തിന് വഴിതുറന്നിരിക്കുകയാണ്.

നിരോധിത പ്ലാസ്റ്റിക് കവറുകൾ വിപണിയിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്തത് എന്തുകൊണ്ട്?

സിംഗിൾ യൂസ് പ്ലാസ്റ്റിക്കുകളുടെ നിർമ്മാണവും വിപണനവും പൂർണ്ണമായും നിരോധിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഉത്തരവുകൾ നിലവിലുണ്ടെങ്കിലും നമ്മുടെ ദൈനംദിന വിപണിയിൽ ഇവ ഇപ്പോഴും സജീവമായി കാണപ്പെടുന്നുവെന്നത് വലിയൊരു വെല്ലുവിളിയാണ്. പ്ലാസ്റ്റിക് കവറുകളുടെ ഉത്പാദനം നിർത്തലാക്കാൻ അധികാരികൾക്ക് സാധിക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ട് എന്ന ചോദ്യത്തിന് പിന്നിൽ സങ്കീർണ്ണമായ പല പ്രായോഗിക, സാമ്പത്തിക, അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് കാരണങ്ങളുണ്ട്. ഒരു വിഭാഗം ആളുകൾ ഇതിനെ നിയമപാലന രംഗത്തെ പോരായ്മയായും കൃത്യമായ പരിശോധനകളുടെ കുറവായും കാണുമ്പോൾ, മറുവിഭാഗം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത് വിപണിയിലെ കനത്ത ആവശ്യകതയും ചെലവ് കുറഞ്ഞ ബദൽ മാർഗ്ഗങ്ങളുടെ അഭാവവുമാണ് ഈ പ്രവണത തുടരാൻ കാരണം എന്നാണ്. പരിസ്ഥിതി മലിനീകരണവും മാലിന്യ സംസ്കരണവും വലിയ പ്രതിസന്ധിയായ ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ഈ വിഷയം അതീവ പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു.

പ്ലാസ്റ്റിക് കവറുകളുടെ നിർമ്മാണ ശൃംഖലയിലേക്ക് നോക്കുമ്പോൾ വലിയ വികേന്ദ്രീകരണമാണ് ദൃശ്യമാകുന്നത്. വൻകിട ഫാക്ടറികൾ മാത്രമല്ല, വളരെ ചെറിയ നിക്ഷേപത്തിൽ വീടുകളിലോ അല്ലെങ്കിൽ ചെറിയ മുറികളിലോ പ്രവർത്തിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന കുടിൽ വ്യവസായ സ്വഭാവമുള്ള അനധികൃത നിർമ്മാണ യൂണിറ്റുകൾ വ്യാപകമാണ്. ഇത്തരത്തിലുള്ള ചെറുകിട കേന്ദ്രങ്ങളെ നിരന്തരമായി നിരീക്ഷിക്കുകയോ റെയ്ഡ് നടത്തുകയോ ചെയ്യുക എന്നത് നിലവിലെ തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങളുടെയോ മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡിന്റെയോ പരിമിതമായ ഉദ്യോഗസ്ഥ ശേഷി വെച്ച് പ്രായോഗികമല്ല. കൂടാതെ, മറ്റ് പ്ലാസ്റ്റിക് ഉത്പന്നങ്ങളുടെ നിർമ്മാണത്തിനായി നിയമപരമായി വിൽക്കുന്ന പ്ലാസ്റ്റിക് തരികൾ (Granules) തന്നെയാണ് ഈ നിരോധിത കവറുകൾ ഉണ്ടാക്കാനും ഉപയോഗിക്കുന്നത് എന്നതിനാൽ അസംസ്കൃത വസ്തുക്കളുടെ വിതരണം പൂർണ്ണമായി തടയാൻ നിയമപരമായി സാധിക്കുകയുമില്ല.

ഉപഭോക്താക്കളുടെ ജീവിതശീലങ്ങളാണ് ഈ വിപണിയെ ഒളിച്ചും പാത്തും നിലനിർത്തുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന ഘടകം. സാധനങ്ങൾ വാങ്ങാൻ പോകുമ്പോൾ സ്വന്തമായി തുണിസഞ്ചികളോ മറ്റ് ബദലുകളോ കരുതാൻ ഭൂരിഭാഗം ആളുകളും ഇപ്പോഴും തയ്യാറാകുന്നില്ല. ഈ ഉപഭോക്തൃ സമ്മർദ്ദം കാരണം ചെറുകിട വ്യാപാരികളും വഴിയോര കച്ചവടക്കാരും നിരോധിത പ്ലാസ്റ്റിക് കവറുകൾ സൂക്ഷിക്കാൻ നിർബന്ധിതരാകുന്നു. വിപണിയിൽ കനത്ത ആവശ്യക്കാരുള്ളടത്തോളം കാലം ഉത്പാദനം പൂർണ്ണമായി നിർത്തലാക്കുക എന്നത് ഭരണകൂടത്തിന് വലിയ വെല്ലുവിളിയായി തുടരും. പകരമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന തുണിസഞ്ചികളുടെയോ പേപ്പർ ബാഗുകളുടെയോ നിർമ്മാണച്ചെലവ് പ്ലാസ്റ്റിക്കിനെക്കാൾ വളരെ കൂടുതലാണ് എന്നതും സാധാരണക്കാരെ പ്ലാസ്റ്റിക്കിലേക്ക് തന്നെ തിരിയാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.

പ്ലാസ്റ്റിക് നിരോധന നിയമങ്ങൾ വന്ന വഴി

പ്ലാസ്റ്റിക് സൃഷ്ടിക്കുന്ന കടുത്ത പരിസ്ഥിതി ആഘാതങ്ങൾ കണക്കിലെടുത്ത് കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾ വ്യത്യസ്ത കാലഘട്ടങ്ങളിൽ കടുത്ത നിയന്ത്രണങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നിട്ടുണ്ട്. ഒരു നിശ്ചിത മൈക്രോണിന് താഴെയുള്ള പ്ലാസ്റ്റിക് കവറുകൾ നിരോധിച്ചുകൊണ്ടായിരുന്നു തുടക്കം. പിന്നീട് പരിസ്ഥിതി മലിനീകരണം വൻതോതിൽ വർദ്ധിച്ച പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഒറ്റത്തവണ മാത്രം ഉപയോഗിക്കാവുന്ന (Single-use plastic) കവറുകൾ, പ്ലേറ്റുകൾ, ഗ്ലാസുകൾ എന്നിവ പൂർണ്ണമായി നിരോധിച്ചുകൊണ്ട് പരിസ്ഥിതി മന്ത്രാലയം ഉത്തരവിറക്കി.

കേരളത്തിലും തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് കവറുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന കച്ചവടക്കാർക്ക് കനത്ത പിഴ ചുമത്താനുള്ള നിയമങ്ങൾ പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു. ആദ്യത്തെ നിയമലംഘനത്തിന് പതിനായിരം രൂപയും ആവർത്തിച്ചാൽ ഇരുപതിനായിരം രൂപയും വരെ പിഴ ഈടാക്കാനുള്ള ചട്ടങ്ങൾ രൂപീകരിച്ചു. എന്നാൽ ഈ പരിശോധനകളും കനത്ത പിഴകളും നിർമ്മാണത്തിന്റെ പ്രഭവകേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് എത്തുന്നതിന് പകരം വിപണിയിലെ ചെറുകിട കച്ചവടക്കാരിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിപ്പോകുന്നുവെന്ന ആക്ഷേപമാണ് പിന്നീട് ശക്തമായത്.

നമ്മൾ എന്തിനാണ് ഇതിനെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നത്?

ഈ നയപരമായ പ്രതിസന്ധി ഓരോ പൗരന്റെയും ആരോഗ്യത്തെയും പരിസ്ഥിതിയെയും വരുംതലമുറകളുടെ നിലനിൽപ്പിനെയും നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്ന ഒന്നാണ്.

• 🌊 പരിസ്ഥിതിയും ജലാശയങ്ങളും: ഓടകളിലും പുഴകളിലും കുന്നുകൂടുന്ന പ്ലാസ്റ്റിക് അവശിഷ്ടങ്ങൾ പ്രകൃതിദത്തമായ ജലയൊഴുക്ക് തടസ്സപ്പെടുത്തുകയും പ്രളയ സമാനമായ സാഹചര്യങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

• 🏥 ആരോഗ്യ സുരക്ഷ: പ്ലാസ്റ്റിക് കവറുകൾ അശാസ്ത്രീയമായി കത്തിക്കുന്നത് വഴി വായുവിലേക്ക് കലരുന്ന ഡയോക്സിൻ പോലുള്ള മാരക വാതകങ്ങൾ ഗുരുതരമായ ശ്വാസകോശ രോഗങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്നു.

• 💼 ചെറുകിട വ്യാപാരികൾ: വലിയ മാർക്കറ്റുകളിൽ നിന്നും പരിശോധനകൾ വരാതെ ചെറുകിട കച്ചവടക്കാരെ മാത്രം ലക്ഷ്യമിട്ട് പിഴ ഈടാക്കുന്നത് തങ്ങളുടെ ഉപജീവനത്തെ ബാധിക്കുന്നുവെന്ന പരാതി വ്യാപാരികൾക്കുണ്ട്.

• 🚛 അതിർത്തി കടന്നുള്ള കള്ളക്കടത്ത്: കേരളത്തിൽ നിരോധനം കർശനമാക്കുമ്പോഴും അയൽസംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നും കുറഞ്ഞ വിലയ്ക്ക് പ്ലാസ്റ്റിക് കവറുകൾ വൻതോതിൽ അതിർത്തി കടന്ന് വിപണിയിൽ എത്തുന്ന പ്രായോഗിക സാഹചര്യം നിലനിൽക്കുന്നു.

നിർമ്മാണം നിർത്തലാക്കാൻ കൂടുതൽ കടുത്ത നടപടികൾ വേണമെന്ന് വാദിക്കുന്നവർ പറയുന്നത്

ഈ പ്രവണത പൂർണ്ണമായി അവസാനിപ്പിക്കാൻ കർശനമായ ഭരണപരമായ നടപടികൾ അനിവാര്യമാണെന്നാണ് ഒരു വിഭാഗം വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

• 🏭 പ്രഭവകേന്ദ്രങ്ങളിൽ നിരോധനം: ചില്ലറ വില്പനക്കാരെ പിടികൂടുന്നതിന് പകരം പ്ലാസ്റ്റിക് തരികൾ വിതരണം ചെയ്യുന്ന വലിയ ഗോഡൗണുകളും നിർമ്മാണ യൂണിറ്റുകളും കണ്ടെത്തി അവ എന്നെന്നേക്കുമായി പൂട്ടിക്കണം.

• 🚨 അതിർത്തികളിൽ കർശന നിരീക്ഷണം: ചെക്ക് പോസ്റ്റുകളിൽ കൃത്യമായ സ്കാനിംഗ് സംവിധാനങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തി അയൽസംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പ്ലാസ്റ്റിക് കള്ളക്കടത്ത് പൂർണ്ണമായി തടയണം.

• 💰 കനത്ത നിയമനടപടികൾ: നിരോധിത ഉത്പന്നങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നവർക്ക് പിഴ മാത്രമല്ല, ജാമ്യമില്ലാ വകുപ്പുകൾ പ്രകാരം തടവുശിക്ഷ നൽകാൻ നിയമം പരിഷ്കരിക്കണം.

• ♻️ ബദൽ വ്യവസായങ്ങൾക്ക് സബ്‌സിഡി: തുണിസഞ്ചികളും പേപ്പർ ബാഗുകളും നിർമ്മിക്കുന്ന ചെറുകിട സംരംഭകർക്ക് സർക്കാർ വലിയ സാമ്പത്തിക സഹായങ്ങളും സബ്‌സിഡികളും നൽകി അവ വിപണിയിൽ പ്ലാസ്റ്റിക്കിന്റെ അതേ വിലയ്ക്ക് ലഭ്യമാക്കണം.

പ്രായോഗിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നവർ പറയുന്നത്

നിരോധനം മാത്രം പ്രഖ്യാപിച്ചതുകൊണ്ട് വിപണിയിലെ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ മാറില്ലെന്നാണ് മറുവിഭാഗം വാദിക്കുന്നത്.

• 🛍️ ചെലവ് കുറഞ്ഞ ബദലുകളുടെ കുറവ്: ഒരു പ്ലാസ്റ്റിക് കവറിന് ഏതാനും പൈസകൾ മാത്രം ചെലവ് വരുമ്പോൾ തുണി ബാഗുകൾക്ക് 3 മുതൽ 5 രൂപ വരെയാകും. ഈ അധികച്ചെലവ് വഹിക്കാൻ ചെറുകിട കച്ചവടക്കാർക്കോ പാവപ്പെട്ട ഉപഭോക്താക്കൾക്കോ കഴിയില്ല.

• 🐟 മത്സ്യ-മാംസ വിപണിയിലെ പ്രതിസന്ധി: വെള്ളമോ മറ്റ് ദ്രാവകങ്ങളോ ചോർന്നുപോകാത്ത രീതിയിൽ മത്സ്യമോ ഇറച്ചിയോ പൊതിഞ്ഞു നൽകാൻ പ്ലാസ്റ്റിക് കവറുകൾക്ക് തുല്യമായ മറ്റൊരു പ്രായോഗിക മാർഗ്ഗം ഇപ്പോഴും വിപണിയിൽ സജീവമല്ല.

• 👥 ഉപഭോക്തൃ ശീലങ്ങൾ: ജനങ്ങൾ സഞ്ചികൾ കരുതാൻ മടിക്കുന്നിടത്തോളം കാലം കച്ചവടക്കാർ ഉപഭോക്താക്കളെ പേടിച്ച് പ്ലാസ്റ്റിക് കവറുകൾ ഒളിച്ചു വെച്ച് നൽകാൻ നിർബന്ധിതരാകും.

• ⚙️ തൊഴിൽ നഷ്ടം: ഈ മേഖലയെ പെട്ടെന്ന് ഇല്ലാതാക്കുന്നത് പ്ലാസ്റ്റിക് ഉത്പാദനത്തിലും വിതരണത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് സാധാരണ തൊഴിലാളികളുടെ തൊഴിൽ നഷ്ടപ്പെടുത്തും.

ഇതിൽ ആർക്കൊക്കെയാണ് വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങളുള്ളത്?

• 🏛️ ഭരണകൂടം: നിയമങ്ങൾ കൃത്യമാണെന്നും ഹരിതകേരളം ദൗത്യം പോലുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ പ്ലാസ്റ്റിക് മലിനീകരണം ഒരു പരിധി വരെ കുറയ്ക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടെന്നുമാണ് ഔദ്യോഗിക പക്ഷം.

• 🧪 ശാസ്ത്രജ്ഞരും പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകരും: മൈക്രോപ്ലാസ്റ്റിക് നമ്മുടെ ഭക്ഷണ ശൃംഖലയെപ്പോലും ബാധിച്ചു കഴിഞ്ഞെന്നും ഉത്പാദനം നിർത്തലാക്കാൻ രാഷ്ട്രീയ ഇച്ഛാശക്തി വേണമെന്നും ഇവർ വാദിക്കുന്നു.

• 🛒 വ്യാപാരി സംഘടനകൾ: പ്ലാസ്റ്റിക് കവറുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നത് തടയാതെ വിപണിയിൽ വന്ന് തങ്ങളെ മാത്രം ദ്രോഹിക്കുന്ന രീതി ശാശ്വതമായ പരിഹാരമല്ലെന്നാണ് വ്യാപാരികളുടെ നിലപാട്.

അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട ചില പ്രധാന കാര്യങ്ങൾ

• ⚖️ ഇന്ത്യൻ സുപ്രീം കോടതിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണ നിയമത്തിന്റെ പരിധിയിലാണ് പ്ലാസ്റ്റിക് നിരോധനം വരുന്നത്.

• 🛍️ വിപണിയിൽ 120 മൈക്രോണിന് താഴെയുള്ള സിംഗിൾ യൂസ് പ്ലാസ്റ്റിക് കവറുകൾക്കാണ് പൂർണ്ണ നിരോധനമുള്ളത്.

• 🏭 കേരളത്തിൽ നിലവിൽ വലിയ തോതിലുള്ള പ്ലാസ്റ്റിക് കവർ നിർമ്മാണ ഫാക്ടറികൾക്ക് മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡ് ലൈസൻസ് അനുവദിക്കുന്നില്ല.

• 🚛 തമിഴ്‌നാട്, കർണാടക അതിർത്തികളിൽ നിന്നുള്ള ചരക്ക് വാഹനങ്ങൾ വഴിയാണ് നിരോധിത കവറുകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും കേരളത്തിലെത്തുന്നത്.

• ♻️ റീസൈക്ലിംഗ് (Recycling) ചെയ്യാൻ കഴിയാത്ത തരം മൾട്ടി-ലേയേർഡ് പ്ലാസ്റ്റിക്കുകളാണ് പരിസ്ഥിതിക്ക് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ദോഷം ചെയ്യുന്നത്.

പൊതുജനങ്ങൾക്കിടയിലെ ചില തെറ്റിദ്ധാരണകൾ

• ❌ തെറ്റിദ്ധാരണ: ബയോ-പ്ലാസ്റ്റിക് അല്ലെങ്കിൽ കമ്പോസ്റ്റബിൾ (Compostable) എന്ന് എഴുതിയ എല്ലാ കവറുകളും പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദമാണ്.

  • വസ്തുത: വിപണിയിൽ കിട്ടുന്ന പല ബയോ-പ്ലാസ്റ്റിക് കവറുകളും വ്യാജമാണ്. ഇവ മണ്ണിൽ ലയിക്കാൻ പ്രത്യേക വ്യവസായ താപനില ആവശ്യമാണ്, സാധാരണ മണ്ണിൽ ഇവയും സാധാരണ പ്ലാസ്റ്റിക് പോലെ തന്നെ കിടക്കും.

• ❌ തെറ്റിദ്ധാരണ: കടകളിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് കവർ ചോദിക്കുന്നത് നിയമപ്രകാരം കുറ്റകരമല്ല.

  • വസ്തുത: നിരോധിത പ്ലാസ്റ്റിക് കൈവശം വെക്കുന്നതും ഉപയോഗിക്കുന്നതും ഉപഭോക്താവിനും തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങൾ വഴി പിഴ ഈടാക്കാവുന്ന കുറ്റമാണ്.

മുന്നോട്ടുള്ള വഴി എങ്ങനെയായിരിക്കും?

• 🌟 ഏറ്റവും മികച്ച സാഹചര്യം: കുടുംബശ്രീ പോലുള്ള സ്വയംസഹായ സംഘങ്ങളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ വളരെ കുറഞ്ഞ ചെലവിൽ തുണിസഞ്ചികൾ വ്യാപകമായി നിർമ്മിക്കുകയും വിപണിയിൽ പ്ലാസ്റ്റിക്കിന്റെ സ്ഥാനം അവ പൂർണ്ണമായി കൈക്കലാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

• ⚠️ ഏറ്റവും മോശം സാഹചര്യം: പരിശോധനകൾ താല്ക്കാലികമായി നിൽക്കുമ്പോൾ നിരോധിത കവറുകൾ വീണ്ടും വിപണി കീഴടക്കുകയും അത് നമ്മുടെ നഗരങ്ങളിലെ കാനകളും പുഴകളും പൂർണ്ണമായി അടച്ച് കടുത്ത ആരോഗ്യ പരിസ്ഥിതി ദുരന്തങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുകയും ചെയ്യുന്നു.

• ⚙️ ഏറ്റവും സാധ്യതയുള്ള സാഹചര്യം: പ്ലാസ്റ്റിക്കിന് പകരമുള്ള സാങ്കേതികവിദ്യകൾ വികസിക്കുന്നതോടെ സാവധാനം വിപണി സ്വയം ബദൽ മാർഗ്ഗങ്ങളിലേക്ക് മാറും. ജനങ്ങളിൽ അവബോധം കൂടുന്നതനുസരിച്ച് ഉപയോഗം പടിപടിയായി കുറയും.

 ചില ചോദ്യങ്ങൾ

• ചില്ലറ വില്പനക്കാരെ മാത്രം ലക്ഷ്യമിട്ട് പിഴ ഈടാക്കുന്ന ഇന്നത്തെ രീതി ഉത്പാദനം നിർത്തലാക്കാൻ സഹായിക്കുമോ?

• വിപണിയിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് കവറുകൾക്ക് പകരമായി ദ്രാവകങ്ങൾ ചോരാത്ത മറ്റെന്ത് ചെലവ് കുറഞ്ഞ മാർഗ്ഗമാണ് കൊണ്ടുവരേണ്ടത്?

• പ്ലാസ്റ്റിക് കവറുകൾക്ക് കടുത്ത നികുതി ഏർപ്പെടുത്തുന്നത് അതിന്റെ ഉപയോഗം കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കുമോ?

• അയൽസംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പ്ലാസ്റ്റിക് വരവ് തടയാൻ അതിർത്തികളിൽ പ്രത്യേക സ്ക്വാഡുകൾ ആവശ്യമാണോ?

• ഉപഭോക്താക്കൾ സ്വന്തമായി സഞ്ചികൾ കരുതാത്തതിന് വ്യാപാരികളെ മാത്രം കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നത് ശരിയാണോ?